Obraz polskich firm nie wygląda różowo

Jak firmy z sektora MŚP rozwijają swój potencjał na krajowym rynku? Co tak naprawdę ogranicza ich rozwój.  Na te pytania odpowiada Marcin Kowalski z Human Partner.

Dlaczego warto znać raport PARP

Przejrzałem opublikowany z początkiem lipca br. raport PARP o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, który zainspirował mnie do napisania tego artykułu. Można w nim znaleźć kilka ciekawych danych obrazujących, co się dzieje w polskich firmach. W jaki sposób się rozwijają, jaka jest ich obecna kondycja, co hamuje wzrost przedsiębiorstw na rynku. I w końcu – jaka jest skłonność firm i ich właścicieli do inwestowania w innowacje oraz prowadzenie prac B+R. Generalnie obraz polskich firm. Dlaczego warto znać ten raport? Przede wszystkim, dlatego że dla wielu przedsiębiorców i menadżerów mogą to być cenne dane i informacje rynkowe.

Kto odnotowuje wzrost?

Zanim przejdę do omówienia raportu PARP,  dla przypomnienia przytoczę kilka najważniejszych danych:

Polski sektor przedsiębiorstw jest mocno rozdrobniony. Na pewno wiecie, że jest zdominowany przez mikroprzedsiębiorstwa. Ich udział w strukturze wszystkich przedsiębiorstw wynosi aż 96,5%. Na przestrzeni ostatnich kilku lat nastąpił wzrost liczby mikroprzedsiębiorstw. Obecnie jest ich ponad 2 mln, o 3,5% więcej niż w 2016 r. Drugą najliczniejszą grupę przedsiębiorstw w Polsce stanowią małe firmy, które jest niemal 54 tysiące (3% sektora MŚP). Niestety w ciągu ostatnich 2 lat obserwowany jest spadek liczby tych firm. W Polsce jest obecnie ponad 15 tys. średnich firm, które stanowią 0,7% polskiego sektora przedsiębiorstw. I tutaj tak samo nastąpił spadek liczby firm (średnich). Obecnie jest ich mniej o blisko 1% niż w 2016 r. Ostatnią grupę zamykają duże firmy – jest ich niespełna 3,6 tys. Stanowią 0,2% polskiego sektora przedsiębiorstw i jest ich o 2% więcej niż w 2016 roku.

Bariery w rozwoju

Od kilku lat w zasadzie nie zmieniają się bariery rozwoju firm w Polsce. Wymieniłbym tu dwie najważniejsze, które dostrzega również w swojej analizie PARP. Pierwsza to dostęp do finansowania rozwoju przedsiębiorstw. Brak środków własnych był w ubiegłym roku jednym z ważniejszych powodów ograniczania inwestycji przez sektor MŚP. Trudności w dostępie do finansowania mają głównie mikro i małe firmy. Restrykcyjna polityka banków oraz brak odpowiedniego zabezpieczenia a także skomplikowany proces pozyskiwania funduszy unijnych mają wpływ na rozwój biznesu.

Drugą barierą jest dostępność do wykwalifikowanych pracowników, jak i jakość ich kwalifikacji. O tym poważnym problemie można byłoby napisać osobny artykuł. Obecna sytuacja na polskim rynku pracy powoduje, że niektórzy przedsiębiorcy zanim decydują się podpisać nowy kontrakt, dokładnie sprawdzają, czy będą w ogóle mieli odpowiednią liczbę personelu. Po prostu, jeśli firmy będą miały zbyt duże deficyty pracowników, będą musiały ograniczyć lub zamknąć produkcję. Nic nie wskazuje na to, aby sytuacja na rynku pracy uległa w najbliższym czasie poprawie.

Co z tą innowacyjnością?

Poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw okazuje się słaby. I to wyraźnie zostało zaakcentowane w raporcie PARP.

Po pierwsze, badania jednoznacznie wskazują na ograniczenie działalności innowacyjnej firm w Polsce. Według najnowszych danych PARP, w latach 2015-2017 udział innowacyjnych firm ogółem (bez mikro) wyniósł 14,5% i był niższy o 1,6 p.p. w porównaniu z badania  z lat 2014-2016. Nie jest to może jakiś duży spadek, ale patrząc na to, jak mocno Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii chwali się efektami swojej pracy, i ile funduszy unijnych do tej pory skonsumowaliśmy w perspektywie 2014-2020, to może budzić pewne zastanowienie.

Po drugie, pomimo wielu dostępnych programów i instrumentów wsparcia innowacji dla firm MŚP (środki krajowe i unijne np. PO IR, RPO), głównym źródłem finansowania działalności innowacyjnej są nadal środki własne przedsiębiorców. W 2017 r. stanowiły one prawie 76% wszystkich poniesionych na ten cel nakładów w przedsiębiorstwach przemysłowych oraz 86% – w przedsiębiorstwach usługowych.

Przedsiębiorcy, którzy planują inwestować w innowacje wolą przeznaczyć własne oszczędności lub zyski, niż czekać co najmniej 4 miesiące na ocenę swojego wniosku o dofinansowanie czy ponad pół roku na rozliczenie dotacji unijnej. Niestety, realia są takie, że biurokracja zabija innowacyjność.

Po trzecie, wciąż mały odsetek firm w Polsce prowadzi regularną działalność badawczo-rozwojową. Niskie są również nakłady firm na prace B+R. Z raportu wynika, że wśród przedsiębiorstw przemysłowych w 2017 r. takie nakłady ponosiło około 7% firm, a wśród firm usługowych – ledwie 3,2%! Zdaniem PARP w tym samym okresie nakłady przedsiębiorstw przemysłowych na B+R wyniosły – 6,4 mld zł (5,2 mld zł w 2016 r.) a usługowych – 5,7 mld zł (4,4 mld zł w 2016 r.). Nie jest chyba żadną tajemnicą, że firmy mikro i małe po prostu nie potrafią prowadzić prac B+R, a kadra kierownicza nie wie, jak się w ogóle za to zabrać. Na rynku wciąż brakuje specjalistów i menadżerów ds. B+R czy komercjalizacji produktów.

W ostatniej części raportu PARP przedstawiono wyniki programu badawczego Panel Polskich Przedsiębiorstw, wykonanego w kwietniu br. (448 wywiadów z reprezentatywną grupą właścicieli i osób zarządzających firmami działającymi w Polsce). Zwróciłem uwagę na wyniki badania, które pokazują skłonność przedsiębiorców do inwestowania w innowacje (głównie technologiczne). I tutaj znowu małe zaskoczenie – ponownie spadł odsetek tych firm, które deklarują inwestować B+R. Tylko 21% przedsiębiorców w tegorocznej edycji badania zamierza zainwestować w prace badawczo-rozwojowe. We wcześniejsze edycji wskazywało na to aż 33% właścicieli firm.

Na końcu raportu, PARP pokusił się o zbadanie i ocenę kondycji polskich firm (np. płynność finansowa, decydująca o możliwości dalszego inwestowania, utrzymanie wykwalifikowanych pracowników i ich rozwój oraz podnoszenie konkurencyjności – rozwijanie działalności).

Podsumowanie

Badania pokazują jednoznaczny spadek optymizmu przedsiębiorców w 2019 roku. I chyba nie ma się co dziwić? Według mojej oceny, jeśli nie poprawi się sytuacja na rynku pracy (szacuje się, w najbliższych latach na polskim rynku pracy zabraknie nawet 3-4 mln pracowników) i stabilność przepisów prawa, to kolejny raport w 2020 roku będzie miał bardziej pesymistyczny wymiar.

Mam jednak dobrą wiadomość dla Ciebie. Jeżeli nie posiadasz odpowiednich środków na poprawę kondycji swojego przedsiębiorstwa, to zapraszam do zapisania się na darmową analizę potrzeb i opracowanie dostępnych rozwiązań, które pomogą rozwinąć potencjał Twojego biznesu. Mój doświadczony zespół pomoże Ci w znalezieniu odpowiedzi na pojawiające się wyzwania i doradzi, jak zoptymalizować koszty związane z prowadzeniem innowacji. Zapisy prowadzone są pod adresem mailowym: sekretariat@humanpartner.pl

Autor: Marcin Kowalski

Bibliografia

Źródło: PARP, „Raport o stanie sektora MSP w Polsce 2018”, https://www.parp.gov.pl/component/publications/publication/raport-o-stanie-sektora-msp-w-polsce-2018, dostęp z dnia 22.07.2019