W dzisiejszych czasach coraz więcej osób szuka nowych i kreatywnych sposobów na naukę. Wraz z rozwojem technologii, wirtualna rzeczywistość (VR) stała się jednym z najbardziej innowacyjnych narzędzi edukacyjnych. Globalny rynek nauki VR wzrósł o prawie 38% w 2022 roku (The Business Research Company, „Virtual Reality In Education Global Market Report 2023”). To doskonale obrazuje, że obecnie wirtualna rzeczywistość coraz bardziej rozwija się nie tylko w obszarze rozrywki. Według Grand View Research, rynek VR będzie gwałtownie rósł w najbliższych latach. Potencjalnie osiągnie 50,3 miliarda dolarów do 2028 roku. 

Jednym z kluczowych elementów wirtualnej rzeczywistości jest immersyjność, czyli poczucie zanurzenia w wirtualnym świecie, dzięki czemu nauka staje się bardziej interaktywna i angażująca. Jak jednak immersyjność wpływa na proces uczenia się? I czy rzeczywiście pozwala osiągać lepsze wyniki w edukacji niż nauka z wykorzystaniem tradycyjnych metod nauczana? 

Czym jest immersyjność w VR? 

Zanim przejdziemy do omówienia wpływu immersyjności na proces uczenia się, warto zrozumieć, na czym opiera się ten proces. Immersyjność to uczucie, które odczuwamy, kiedy zanurzamy się w świecie wirtualnym. Dzieje się to dzięki technologii VR, która pozwala na tworzenie trójwymiarowego świata, z którym możemy wchodzić w interakcję za pomocą specjalnych urządzeń, takich jak gogle VR czy kontrolery.   

Immersyjność jest kluczowym elementem VR, ponieważ pozwala na stworzenie wrażenia, że znajdujemy się w innym miejscu, z dala od naszego codziennego świata. Może to prowadzić do pozytywnych efektów w procesie uczenia się, co omówimy poniżej. Warto już na początku zaznaczyć, że im większa immersyjność, tym łatwiej przenieść naukę na wyższy poziom. 

Ermi i Mäyrä („Fundamental components of the gameplay experience: Analyzing immersion”, 2005) stworzyli model, w którym wyszczególnili trzy elementy tworzące zjawisko immersji: 

• Immersja zmysłowa – związana z oprawą audiowizualną, na którą wpływa głośność i intensywność dźwięków odciągających uwagę od bodźców zewnętrznych, 
• Immersja oparta na doświadczeniu – oparta na równowadze między użytkownikiem a jego zdolnościami, od poziomu motorycznego po złożone operacje poznawcze, np. podejmowanie decyzji, 
• Immersja wyobrażeniowa – zwiększa zaangażowanie w przedstawianą narrację oraz emocjonalne podejście do występujących w niej postaci.

Jak immersyjność wpływa na proces uczenia się? 

Immersyjność może mieć pozytywny wpływ na proces uczenia się, ponieważ pozwala na bardziej realistyczne i angażujące doświadczenia edukacyjne. Oto kilka sposobów, w jakie immersyjność wpływa na proces nauczania: 

Szkolenia VR ułatwiają zapamiętywanie informacji 

Badania wykazują, że immersyjność może przyspieszyć proces uczenia się i poprawić efektywność edukacji. Firma doradcza PwC przeprowadziła badania, z których wynikło, że uczestnicy szkolenia za pomocą VR cztery razy szybciej zapamiętywali treści niż uczestnicy uczący się w tradycyjnej sali. Byli również bardziej skoncentrowani niż uczestnicy szkolenia e-learningowego (PwC, „The Effectiveness of Virtual Reality Soft Skills Training in the Enterprise”). Poczucie zanurzenia w wirtualnym świecie sprawiło, że uczestnicy stali bardziej zaangażowani i skoncentrowani na zadaniu. 

Immersyjność w szkoleniach VR zwiększa zaangażowanie i motywację  

Immersyjność może zwiększyć motywację uczących się poprzez angażowanie ich w interaktywne doświadczenia edukacyjne. Dzieci, młodzież czy nawet dorośli są zwykle bardziej zaangażowani, kiedy uczą się w realistycznym środowisku. To prowadzi z kolei do pozytywnych efektów w procesie uczenia się. W trakcie korzystania z VR, użytkownik ma możliwość bezpośredniego angażowania się w proces nauki, a także doświadczania różnych scenariuszy i sytuacji, które w tradycyjnych metodach nauczania są niemożliwe. Takie podejście znajduje zastosowanie również w projektach takich jak transformacja cyfrowa z VR — SQD Alliance.

VR umożliwia praktyczne zastosowanie wiedzy 

Interaktywność w wirtualnym świecie pozwala uczestnikom na praktyczne zastosowanie wiedzy, którą zdobyli w trakcie szkolenia VR. Bardzo ważnym aspektem jest fakt, że cały proces edukacji odbywa się w bezpiecznym i kontrolowanym środowisku, co z kolei zwiększa skuteczność i pewność siebie w rzeczywistych sytuacjach. Jak pokazują badania, szkolenia VR zmniejszają występowanie urazów w miejscu pracy aż o 43% (Chaos Theory Games, 2020). 

Ponadto, VR pozwala na odtworzenie realistycznych sytuacji, które trudno odwzorować w tradycyjnym nauczaniu. Dzięki temu uczestnicy mogą zdobywać praktyczne doświadczenie, a gotowe symulacje VR do wdrożenia ułatwiają szybkie rozpoczęcie tego procesu. 

Immersyjność w VR wspiera rozwój umiejętności miękkich 

Warto również zauważyć, że immersyjność może pomóc w rozwijaniu i doskonaleniu umiejętności społecznych. W symulacjach VR, użytkownicy mogą wchodzić w interakcje z innymi uczestnikami lub postaciami wirtualnymi. To pozwala im na rozwijanie różnych umiejętności miękkich, takich jak komunikacja, negocjacje, czy rozwiązywanie konfliktów.  

Jest to jeden z powodów, dla których dedykowane rozwiązania VR stają się coraz popularniejsze nie tylko w specjalistycznych branżach. Jak pokazują badania z 2020 roku, 39% dużych organizacji wykorzystywało w tamtym czasie technologię VR/AR do prowadzenia szkoleń w symulowanych środowiskach (Chaos Theory Games, 2020). 

Jak porównać immersyjność z tradycyjnymi metodami nauczania? 

Tradycyjne metody nauczania, takie jak e-learning czy szkolenia z trenerem, często opierają się na jednostronnym przekazywaniu informacji. W przeciwieństwie do tego, immersyjność w VR umożliwia interaktywne doświadczenia edukacyjne, które angażują użytkowników w proces uczenia się. Oto kilka różnic między immersyjnym a tradycyjnym podejściem do nauczania: 

• Realizm – w tradycyjnych metodach nauczania, uczestnicy często korzystają z różnych technik zapamiętywania, takich jak powtarzanie czy notowanie. VR pozwala na tworzenie realistycznych środowisk, a użytkownik jest w stanie zdobyć wiedzę poprzez przetestowanie jej w praktyce. Dzięki temu proces zapamiętywania staje się bardziej efektywny, 
• Angażowanie – immersyjność angażuje uczestników w proces uczenia się poprzez interaktywne doświadczenia edukacyjne. Tradycyjne metody nauczania, takie jak e-learningi czy wykłady, są zwykle jednostronne i mniej angażujące, 
• Skuteczność – immersyjne doświadczenia edukacyjne mogą być bardziej skuteczne niż tradycyjne metody nauczania, ponieważ angażują uczniów w proces uczenia się. Szkolenie VR ma wskaźnik retencji na poziomie 75%, pokonując wykłady (5%), czytanie (10%) i uczenie się audiowizualne (20%) (FrontCore, 2020). 

Jak mierzyć immersyjność w szkoleniach VR? 

Podczas tworzenia projektów wykorzystujących symulacje VR często pomija się narzędzia, które pozwalają mierzyć pomiar immersji. To błędne podejście niesie ze sobą szereg konsekwencji. Największym z nich jest brak odpowiedniego zaangażowania ze strony uczestników, co zmniejsza efektywność całego szkolenia.  

Jednym z popularnych narzędzi do mierzenia immersyjności jest „Immersion Questionnaire”. Kwestionariusz powstał z myślą o mierzeniu poziomu immersji podczas użytkowania gier wideo. Jego struktura pozwala zastosować go jednak nie tylko w branży rozrywkowej, ale także w edukacji. Podczas tworzenia narzędzia skupiono się na interakcji pomiędzy użytkownikiem a grą, która skutkowała różnym poziomem immersji. W trakcie badania, użytkownicy odpowiadają na 31 pytań, pozwalających ocenić poziom immersji, wykorzystując do tego 5-stopniową skalę. Zastosowanie tego narzędzia pozwala ocenić efektywność całego procesu opartego na technologii VR, podobnie jak pokazuje to skuteczność VR w praktyce — Leroy Merlin.  

Autorka: Marta Sztykiel